Mae'r wefan hon yn defnyddio 'cookies'. Gan ddefnyddio'r wefan rydych chi'n cydsynio i hyn. Darganfod pam ein bod yn defnyddio 'cookies'. Derbyn
Welsh Libraries Logo

Beth yw Llythrennedd Gwybodaeth?

Prosiect Llythrennedd Gwybodaeth Cymru

Beth yw Llythrennedd Gwybodaeth?

Mae Prosiect Llythrennedd Gwybodaeth Cymru wedi mabwysiadu'r diffiniad o lythrennedd gwybodaeth a roddir gan Sefydliad Siartredig y Gweithwyr Llyfrgell a Gwybodaeth Proffesiynol:

"Llythrennedd gwybodaeth yw gwybod pryd a pham mae arnoch angen gwybodaeth, ble i ddod o hyd iddi, a sut mae ei chloriannu, ei defnyddio a'i throsglwyddo mewn ffordd foesegol."CILIP

Pam ydy hyn yn bwysig?

Gyda gwybodaeth ar dwf cynyddol a'r sianelau cyhoeddi traddodiadol yn cael ychwanegu atynt gan dechnolegau newydd, mae angen inni ddatblygu ein dealltwriaeth a'n sgiliau er mwyn gallu ffynnu yn yr amgylchedd gwybodaeth cyfnewidiol hwn.

Mae angen llythrennedd gwybodaeth arnom drwy gydol ein bywydau. Yn ôl UNESCO ac eraill: 

"Mae Llythrennedd Gwybodaeth wrth graidd dysgu gydol oes. Mae’n grymuso pobl ym mhob cylch bywyd i geisio, cloriannu, defnyddio a chreu gwybodaeth yn effeithiol er mwyn cyflawni eu nodau personol, cymdeithasol, galwedigaethol ac addysgol."

Effaith Economaidd

Mae cynhyrchu gweithlu effeithiol yn hanfodol i ffyniant unrhyw genedl a chredwn fod llythrennedd gwybodaeth yn briodoledd allweddol ar gyfer y gweithle. Mewn astudiaeth o fentrau bach a chanolig eu maint yn y DU<sup>1</sup>, er enghraifft, amcangyfrifwyd bod gweithwyr yn treulio 6.4 awr yr wythnos yn chwilio am wybodaeth. Mae 37% o'r chwilio yn aflwyddiannus, sy'n gyfwerth â £3.7 biliwn o amser wedi'i wastraffu bob blwyddyn.

Cyrhaeddiad Addysgol

Mae'r tirlun gwybodaeth sy'n esblygu yn yr oes ddigidol yn golygu bod rhaid i addysg addasu yn unol â hyn er mwyn paratoi myfyrwyr i fod yn ddysgwyr effeithiol ac yn aelodau cynhyrchiol o'r gymdeithas yn y pen draw. Mae datblygu'r cwricwlwm yng Nghymru yn gynyddol yn cydnabod pwysigrwydd sgiliau ar draws y cwricwlwm wrth gefnogi cyrhaeddiad ar draws ffiniau pynciau. Mewn amgylchedd addysgol sydd wedi ymrwymo i annog dysgu annibynnol, mae'n hanfodol rhoi'r sgiliau i'r myfyrwyr i ganfod a chloriannu gwybodaeth yn annibynnol. Mae hyn yn grymuso'r unigolyn ac yn meithrin y diwylliant dysgu rhagweithiol sydd mor hanfodol i gyrhaeddiad a dilyniant mewn addysg.

Cynhwysiant Cymdeithasol

Mae cael mynediad at wybodaeth wedi ffrwydro dros y blynyddoedd diweddar gydag effaith heb ei thebyg o'r blaen ar gymdeithas. Yn gynyddol mae'r hen ddywediad fod "gwybodaeth yn rym" wedi ei ddisodli gan y gwirionedd newydd mai cael mynediad at wybodaeth sy'n gyfystyr â dewis a'r grym i wneud penderfyniadau gwybodus. O ganlyniad i hyn mae'r rhai sy'n cael eu cau allan o'r "gymdeithas wybodaeth" heb eithriad yn cael eu dadrymuso mewn agweddau ar fywyd o'r economaidd at y cymdeithasol. Cydnabyddir pwysigrwydd osgoi'r allgáu cymdeithasol hwn gan Fframwaith Cynhwysiant Digidol Llywodraeth Cynulliad Cymru. Fodd bynnag mae'n rhaid cydnabod bod y sgiliau sydd eu hangen i lywio drwy'r môr o wybodaeth sydd ar gael lawn mor hanfodol â'r mynediad ffisegol. Mae'r datblygu holistaidd ar Lythrennedd Gwybodaeth yng Nghymru felly yn cefnogi'r fenter Cynhwysiant Digidol.

Persbectif Rhyngwladol

Mae Llythrennedd Gwybodaeth yn dod yn fwyfwy pwysig mewn cyd-destun bydeang oherwydd y ffactorau a amlinellir uchod. Gellir gweld hyn yn ymrwymiad UNESCO i "Rymuso pobl drwy lythrennedd gwybodaeth a chyfryngau". Ym mis Hydref 2009, er enghraifft, cyhoeddodd Arlywydd U.D.A. Barack Obama Broclamasiwn gan yr Arlywydd yn dynodi Hydref 2009 yn Fis Ymwybyddiaeth Llythrennedd Gwybodaeth.


1 DeSaulles, M. 2007. Information literacy amongst UK SME: an information policy gap. Aslib Proceedings 59(1) pp. 68-79.